Laat jouw autonomie niet kopje onder gaan in de datadraaikolk
In het onlangs verschenen boek De datadraaikolk laat Tim Bijkerk zien hoe ons digitale profiel steeds meer bepaalt wat we zien, kiezen en kunnen, en waar we zelf nog invloed hebben.
9 november 2026 – Wat heeft de leegstand in de winkelstraat te maken met de staking van de Hollywood-schrijvers? Wat verbindt de Odido-hack met de advertenties in je tijdlijn? Volgens Tim Bijkerk zijn het draaien van dezelfde spiraal: de datadraaikolk. En die spiraal raakt iets wezenlijks: onze autonomie, het vermogen om zelf te denken, te kiezen en te handelen. In zijn boek De datadraaikolk, dat in oktober verscheen bij Van Duuren Media, laat hij zien hoe losse ontwikkelingen rond data, algoritmes en big tech in elkaar grijpen, en waar lezers zelf invloed hebben.
Bijkerk beschrijft twee krachten die elkaar versterken. Alles wat je doet, voedt een datadubbelganger: een digitaal profiel dat voorspelt wat je gaat doen. Dat profiel bepaalt je datarealiteit: welk nieuws, welk aanbod en welke kansen je krijgt, van de vacatures die je ziet tot de lening die je wel of niet wordt aangeboden. Hoe scherper het profiel, hoe sterker de sturing, en hoe sterker de sturing, hoe scherper het profiel. Zes pijlers houden die spiraal in beweging: surveillance, psychologie en technologie aan de ene kant, macht, informatie en controle aan de andere.
Volgens Bijkerk gaat het daarom om meer dan privacy. “Een samenleving die de moeite waard is, kan alleen bestaan uit mensen die zelf kunnen denken, kiezen en handelen,” zegt hij. “Hoe meer mensen van buitenaf worden gestuurd, hoe kwetsbaarder die samenleving wordt.”
“De datadraaikolk is geen sciencefiction en geen verre toekomst. Wat er gebeurt als een profiel zwaarder weegt dan de mens erachter, hebben we in Nederland al gezien in de toeslagenaffaire. Veel van het werk doet de datadraaikolk onzichtbaar: niet door je iets te verbieden, maar door opties weg te laten. Wat je niet ziet, kun je niet missen, en dus ook niet aanvechten.”
Bijkerk bouwt sinds de millenniumwisseling als webdeveloper mee aan het World Wide Web en was lange tijd een pleitbezorger van elk nieuw apparaat en elk nieuw platform. “‘Heb je nog geen tablet?’ vroeg ik dan. ‘Daar is een app voor.’ Nu zeg ik: ‘Verwijder die app. Weet je zeker dat dat apparaat voor jou werkt, en niet andersom?’”
Het boek is geschreven voor een breed publiek, met voorbeelden uit het dagelijks leven, uit films als The Truman Show en uit het nieuws. Het blijft niet steken in analyse, maar laat zien waar de lezer invloed heeft: op systeemniveau, in de omgang met technologie en in zichzelf. “Het doel is niet om technologie af te wijzen, maar om er zelf de baas over te blijven. Wie de datadraaikolk doorziet, laat zich minder makkelijk meesleuren.”
Over de auteur
Tim Bijkerk begon zijn carrière als webdeveloper. Sinds de eeuwwisseling bouwde hij enthousiast mee aan het World Wide Web en was hij vaak een pleitbezorger van de nieuwste technologische innovaties. Later veranderde zijn perspectief: inmiddels is hij een kritische en waarschuwende stem als het gaat om technologie. Op dedatadraaikolk.nl legt hij actuele gebeurtenissen naast het model uit zijn boek.